احتمال بداء در نشانههای ظهور

 

«خداوند دو گونه علم دارد؛ یکی علم پنهان و مخزون که غیر او کسی نمی داند واز آن بداء به وجود

می آید و دوم علمی که به فرشتگان و پیامبران خود داده و ما از آن آگاهیم».

۳) آیا ممکن است که دانش امامان درباره نشانه های ظهور، از این نوع باشد؟ یعنی از نوعی که

بداءدر آن روشن نشده است. در تفسیر آیه «قضی اجلاً و اجلٌ مسمّی عنده»

۴)به نقل از امام باقر(ع) آمده است که «مراد اجل حتمی و اجل موقوف است.»

۵) در روایت های علائم ظهور نیز به این دو گونه اشاره شده و از آنها استفاده می شود که نشانه

های حتمی، چنان که از نامش پیداست به طور حتم، رخ خواهد داد؛ ولی علائم موقوفه ممکن

است تغییرکند.

۶) چنان که امام باقر(ع) در ادامه همان حدیث «کافی» که نعمانی آورده است، درباره موقوف

فرمودند: «آن چیزی است که در آن، خواست الهی دخالت دارد».

۷)یعنی ممکن است به مشيّت خداوند تغییر کند. باید توجّه داشت، بیشتر علامت های ظهور که در

روایت ها از جمله نمونه های حتمی، شمرده نشده اند، به قرینه مقابله، جزو موقوفاتند و در آنها

احتمال بداء وجود دارد.

با این همه، در روایتی از امام نهم(ع)، در نشانه های حتمی نیز، وجود بداء احتمال داده شده است.

نعمانی به نقل از ابو هاشم جعفری می گوید:

در حضور ابوجعفر الجواد(ع) از سفیانی و حتمی بودن آن در روایت ها، سخن به میان آمد. پرسیدم:

 آیادر امر حتمی هم بداء پیش می آید؟ فرمود: «آری»، گفتم که می ترسم درباره قائم(ع) هم بداء

پیش می آید. فرمود: «قائم وعده الهی است و در آن تخلّف نمی شود».

۸) همان گونه که گفته شد علامات پنجگانه ظهور که پیش از این عنوان شد، در روایات ما جزو

علامات قطعی ظهور می باشد.

سؤالی که بارها و بارها توسط خوانندگان مطرح شد، این که آیا ممکن است در این امور مورد «بداء»

صورت گیرد و . . .در پی این سؤالات برخی سؤال کردند که اصلا «بداء» چیست؟

در این جا ابتدا «بداء» را توضیح داده و در نوبت آینده امکان «بداء» در این موارد و مسائل ناشی از آن

را توضیح خواهیم داد باشد که در این موارد بیاندیشیم و آن را انتخاب کنیم که صلاح است.

اما «بداء» چیست؟

بدا در لغت به دو معنای زیر آمده است:

۱- آشکار شدن.

۲- رای و نظر تازه ای پیدا کردن.

اما «بداء» در اصطلاح یعنی: «بداء» درباره خداوند، آشکار کردن چیزی است که بر بندگان مخفی

بوده و ظهورش برای آنان تازگی دارد.

پیروان مکتب خلفا تصور کرده اند که «بداء» درباره خداوند این است که برای حق تعالی نیز، همانند

مخلوقات، رأی تازه ای پیدا می شود، و این نادرست و خلاف صفات متعالیه خداوند است.

در حالی که در نظر اهل شیعه چنین است که «بداء» چیزی است که برای بندگان معلوم نبوده است

یابه عبارت دیگر هنگامی است که بندگان تصوری دیگر یا انتظاری دیگر داشته اند و بر خلاف آن

تصور یاانتظار رخ داده است ولی برای خداوند چنین نیست.

مرحوم صدوق در کتاب کمال الدین (ج ۱، ص ۷۰) از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که

ایشان فرمودند: «مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَبْدُو لَهُ فِی شَیْ‏ءٍ لَمْ یَعْلَمْهُ أَمْسِ فَابْرَءُوا مِنْهُ» یعنی

«هر کس بگویدبرای خدای عزوجل در چیزی، رأی تازه و جدیدی پیدا می شود که پیش تر آن را

نمی دانسته، از او بیزاری بجویید».

حال ممکن است این سؤال پیش آید که چگونه ممکن است که برای بنده «بداء» صورت پذیرد در

حالیکه برای خداوند متعال چنین نباشد.

اگر به نکته زیر توجه فرمایید، جواب سؤال را خود پیدا می کنید.

گروهی از مردم با توجه به شواهدی که در دست دارند، تصور می کنند که شما قصد کار بخصوصی را

دارید، در حالی که شما از ابتدا چنین قصدی را ندارید و آن کار را هم انجام نخواهید داد.

در این جا به ظاهر برای دیگران «بداء» رخ داده در حالی که برای شما چنین نیست. پس بداء برای

همه یکسان نیست و تقریبا می شود گفت که امری نسبی است.

حال چنین اتفاقی در رابطه با خالق و مخلوق نیز ممکن است، خصوصا آن که علم خالق متعال که

 دانای مطلق است با مخلوق که علمش قابل مقایسه با خالق نیست . . .

پی نوشت ها:

1. درباره جایگاه و اهمّیت بداء و اینکه بداء با علم الهی منافاتی ندارد،نک: الکافی،ج 1،صص 146 ـ 149.
2. برای اطّلاع بیشتر نک: غالیان، ص 277.
3. الکافی، ج 1، ص 147.
4. سوره انعام (6)، آیه 2.
5. الکافی، ج 1، ص 147.
6. درباره این روایت ها، نک: بحارالأنوار، ج 52، ص 249.
7. الغیبـ［ نعمانی، ح 5، باب 18، ص 312.
8. همان، ح 10، باب 18، ص 315.